Tại sao các công ty AI đang đốt hàng trăm tỷ USD?

Hãy tưởng tượng cảnh tượng này: bạn mở tin tức, và bạn thấy rằng OpenAI vừa huy động 10 tỷ USD. Ngày hôm sau, Google công bố đã đầu tư 100 tỷ USD vào AI. Một tuần sau, xAI công bố họ cần 200 tỷ USD để xây dựng một siêu máy tính. Những con số này dường như dường như đều quá lớn so với sức tưởng tượng cả hầu hết chúng ta.

Và AI đang xuất hiện ở khắp mọi nơi ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, Midjourney. Chúng ta nhìn thấy cơn sốt AI xảy ra trong thời gian thực: giá trị của các công ty AI tăng vọt chỉ trong vài năm. Hàng trăm tỷ USD đang được đổ vào các trung tâm dữ liệu, chip AI, và những mô hình ngôn ngữ lớn. Đó là một lượng tiền chưa từng có trong lịch sử công nghệ.

Nhưng khi bạn ngồi lại và suy nghĩ về điều này, một câu hỏi không thể tránh khỏi xuất hiện: Liệu AI có đang tạo ra giá trị thực sự hay chúng ta đang chứng kiến một bong bóng tương tự như dot-com, NFT hay tiền mã hóa?

Đó là câu hỏi mà bài viết này sẽ cố gắng trả lời. Nhưng câu trả lời sẽ không đơn giản. Nó sẽ yêu cầu chúng ta phải cân nhắc cả cơ hội lẫn rủi ro, cả kỳ vọng lẫn thực tế, cả cái gì đang tốt và cái gì đang sai với làn sóng AI hiện nay.

Cuộc đua vốn lớn nhất trong lịch sử công nghệ

Để hiểu được tại sao chúng ta nên lo lắng về bong bóng, chúng ta cần hiểu các con số. Hãy nói về tiền.

OpenAI vừa huy động 10 tỷ USD. Anthropic huy động hàng tỷ USD. Google công bố họ đang đầu tư 100 tỷ USD vào AI. Elon Musk thông qua xAI nói rằng họ có thể cần 200 tỷ USD để xây dựng một siêu máy tính để huấn luyện mô hình AI. Và những công ty làm chip AI như NVIDIA đang kiếm lợi nhuận khổng lồ. Các trung tâm dữ liệu đang được xây dựng khắp thế giới với chi phí hàng tỷ USD. Đây chính là cuộc đua vốn lớn nhất trong lịch sử công nghệ.

Nhưng tại sao AI cần rất nhiều tiền? Câu trả lời nằm ở bốn từ: GPU, điện năng, trung tâm dữ liệu, và hạ tầng tính toán.

GPU (Graphics Processing Units) là những con chip đặc biệt được thiết kế để xử lý tính toán song song và chính xác những gì mà AI cần để huấn luyện. Một GPU cao cấp có thể có giá từ 10,000 đến 100,000 USD. Để huấn luyện một mô hình AI hiện đại, chúng ta cần hàng nghìn GPU. Chỉ chi phí GPU đơn lẻ đã có thể lên đến hàng tỷ USD.

Nhưng GPU chỉ là phần bắt đầu, bên cạnh đó là những trung tâm dữ liệu khổng lồ để lưu trữ GPU đó. Chúng ta cần rất nhiều điện năng để chạy những máy tính đó. Một trung tâm dữ liệu AI có thể tiêu thụ năng lượng bằng một thành phố nhỏ. Những người kỹ sư giỏi nhất thế giới cần để điều hành tất cả điều này, bên cạnh là cơ sở hạ tầng mạng lưới, các hệ thống làm mát, tất cả những thứ để giữ cho máy tính chạy mà không quá nóng.

Điều khác biệt giữa cơn sốt AI và những bong bóng trước:

Không giống như bong bóng dot-com hoặc NFT, nơi những con số lớn có thể chỉ tồn tại trên giấy hoặc trên blockchain, các công ty AI đang cần vốn thật. Nhà đầu tư phải bỏ tiền thật vào những máy tính thật. Đó là một khoản đầu tư vật lý, không chỉ là một ý tưởng hoặc một token. Và nếu các công ty AI không thể tạo ra đủ doanh thu cho những khoản đầu tư khổng lồ này, thì sẽ có một vấn đề lớn.

Khi sự lạc quan chạm trán thực tế

Bây giờ, hãy nói về bong bóng. Thực ra, hầu hết các bong bóng tài sản xuất hiện là vì sự phát triển của một công nghệ rất hữu ích. Nhưng bong bóng trở nên tồi tệ khi ba điều sau kết hợp với nhau:

Thứ nhất, kỳ vọng tăng quá nhanh. Mọi người không chỉ tin rằng công nghệ sẽ thay đổi thế giới mà họ tin rằng nó sẽ thay đổi nó ngay bây giờ. Họ tin rằng AI sẽ giải quyết tất cả vấn đề của nhân loại.

Thứ hai, định giá vượt xa khả năng tạo lợi nhuận. Các công ty AI đang được định giá như thể chúng sẽ kiếm được hàng trăm tỷ USD doanh thu hàng năm. Nhưng hiện tại, hầu hết vẫn chưa đạt được lợi nhuận. OpenAI có thể kiếm được hàng tỷ doanh thu, nhưng chi phí điều hành là khổng lồ.

Thứ ba, có một dòng tiền đầu cơ mạnh. Các nhà đầu tư đang đổ tiền vào không gian AI bởi vì họ sợ rằng nếu họ không làm vậy, họ sẽ bỏ lỡ cơ hội tiếp theo để kiếm được lợi nhuận khổng lồ. Đó là tâm lý đám đông "tất cả mọi người đang làm điều này, sẽ thật là ngu ngốc nếu bỏ lỡ".

Bây giờ, hãy nhìn vào lịch sử. Bong bóng dot-com xảy ra vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000. Mọi người tin rằng Internet sẽ thay đổi mọi thứ (nó đã làm, nhưng không theo cách mà mọi người dự đoán). Các công ty được định giá ở những mức siêu cao, và sau đó, khi thực tế không khớp với kỳ vọng, bong bóng vỡ. Những công ty có không lợi nhuận, không khách hàng, không kế hoạch kiếm tiền có giá trị hàng tỷ USD và sau đó giá trị đó biến mất.

Bây giờ hãy nhìn vào AI.

Chúng ta thấy định giá khổng lồ. Chúng ta thấy dòng tiền đầu cơ mạnh. Chúng ta thấy những kỳ vọng gần như vô hạn. Chúng ta thấy những khoản tiền khổng lồ đang được đầu tư vào các công ty chưa thể kiếm lợi nhuận. Đó không phải nói rằng vì AI không hữu ích mà là bong bóng có thể xảy ra ngay cả khi công nghệ nền tảng là thật.

Google đang chơi một ván cờ khác biệt

Khi OpenAI vừa ra mắt ChatGPT, Google dường như bị sốc. ChatGPT là một mô hình tốt hơn Google ở rất nhiều tác vu công việc, và đó là một vấn đề lớn cho Google bởi vì Google thống trị tìm kiếm và doanh thu có thể mất tỷ USD nếu ChatGPT có thể thay thế Google Search.

Vì vậy, Google đã bắt đầu huy động vốn một cách cuồng loạn. Lần đầu tiên họ công bố một khoản đầu tư 100 tỷ USD vào AI. Họ đang cạnh tranh với OpenAI không chỉ trên bảng xếp hạng kỹ thuật, mà trên bảng xếp hạng tài chính.

Tại sao Google đủ sức cạnh tranh ới OpenAI trên cuộc chiến về công nghệ AI?

Thứ nhất, Google có doanh thu ổn định. Google kiếm được khoảng 300-400 tỷ USD doanh thu hàng năm, phần lớn từ quảng cáo. Họ có thể tải hàng trăm tỷ USD vào AI mà không cần lo lắng quá nhiều về việc có được lợi nhuận từ nó ngay lập tức. Họ có thể chờ đợi công nghệ trưởng thành.

Thứ hai, họ có một hệ sinh thái lớn. Gmail, Google Docs, Google Sheets, Google Drive, Android, Chrome có mặt ở khắp nơi. Nếu họ tích hợp AI vào tất cả những nền tảng này, họ có thể tạo ra một cách sử dụng AI lớn mà không công ty startup nào khác có thể cạnh tranh.

Thứ ba, họ có hạ tầng sẵn có. Google đã xây dựng những trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới. Họ đã có những con chip quy trình tùy chỉnh. Họ có những kỹ sư tốt nhất. Chi phí cơ sở hạ tầng của Google thấp hơn startup vì họ đã tham gia vào ngành từ rất lâu.

Nếu Google - một công ty có hàng trăm tỷ USD doanh thu - cần đầu tư 100 tỷ USD, làm sao một startup có thể cạnh tranh? Câu trả lời là không thể. Hoặc ít nhất là, họ sẽ phải làm một cái gì đó rất khác biệt để tồn tại.

Mặt tối ít người nói đến của AI

AI Slop - Khi Internet bị ngập trong nội dung rác

"AI Slop" là nội dung rác được tạo hàng loạt bởi AI. Nó có thể là bài viết, hình ảnh, video, thậm chí là mã nguồn, được tạo nhanh chóng, có chất lượng tương đối, nhưng không có giá trị thực sự và ngập tràn Internet. 

Hệ quả là chất lượng thông tin suy giảm. Nếu một hình ảnh được tạo bằng Midjourney trông giống như thực, làm sao bạn biết nó có thật không? Nếu một video được tạo bằng Veo trông giống như từ một bộ phim thực sự, bạn có thể bị lừa.

Hallucination - Thông tin sai lệch

AI không phải lúc nào cũng đúng. Sự thật là, AI có một vấn đề lớn gọi là "hallucination" khi AI tạo ra thông tin không tồn tại. Bạn hỏi AI về một sự kiện lịch sử, và nó có thể cho bạn một câu trả lời sai nhưng nó sẽ nói với sự tự tin tuyệt đối. AI có thể tạo ra những trích dẫn từ những cuốn sách chưa bao giờ tồn tại và tạo ra những số liệu thống kê hoàn toàn sai.

Đây không phải là một vấn đề nhỏ. Nếu một người dùng tin vào AI và sử dụng thông tin sai đó để đưa ra quyết định, hậu quả có thể rất lớn. Báo cáo sai có thể được viết và quyết định sai lầm có thể được đưa ra dựa trên thông tin sai từ AI.

Chi phí vật lý của AI

Chúng ta sống trong một thế giới mà công nghệ dường như không có chi phí vật lý nhưng thực tế là rất khác. Đằng sau mỗi câu trả lời từ ChatGPT là một trung tâm dữ liệu với những máy chủ, chip, ổ cứng và điện năng để chạy chúng.

Cuộc đua AI đang gây áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu, với sự thiếu hụt GPU. Các hãng sản xuất chip không thể sản xuất đủ GPU để đáp ứng nhu cầu. Bên cạnh đó là sự thiếu hụt ổ cứng cao cấp, độ tinh khiết của silicon, và những yếu tố khác cần để làm chip. Nhu cầu năng lượng tăng lên, và các quốc gia đang lo lắng về việc liệu lưới điện của họ có thể đáp ứng nhu cầu được không.

Một thực tế thường bị bỏ quên trong những cuộc thảo luận về AI là: công nghệ số vẫn cần tài nguyên vật lý. Bạn không thể chỉ suy nghĩ về AI một cách trừu tượng. Nó cần những vật liệu hiếm, nó cần điện, không gian vật lý. Và những tài nguyên đó là hữu hạn.

Từ Chatbot đến AI Agent - Cơ hội hay nguy cơ mới?

Bây giờ, hãy nói về tương lai. Và tương lai có thể là rất đáng lo ngại. Hiện tại, AI chủ yếu là chatbot. Bạn nói chuyện với ChatGPT, Claude, hoặc Gemini và nhận được câu trả lời. Thực chất AI chỉ đang đơn giản là cung cấp thông tin hoặc sáng tạo.

Nhưng những gì đang đến là AI Agent với những hệ thống AI có thể thực hiện hành động thực tế. AI Agent sẽ không chỉ trả lời câu hỏi, mà sẽ gửi email, viết code và, đặt lịch cho bạn, thậm chí là thực hiện những quy trình làm việc phức tạp.

Đó nghe có vẻ tuyệt vời. Tưởng tượng: bạn nói với AI "tìm một chuyến bay từ Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh vào tuần tới, giá dưới 5 triệu đồng, sau đó đặt nó cho tôi", và AI sẽ làm chính xác điều đó tìm kiếm, so sánh giá, và đặt nó mà không cần bạn phải làm gì.

Nhưng điều gì xảy ra nếu Agent hoạt động sai? Điều gì xảy ra nếu AI gửi email cho sai người? Điều gì xảy ra nếu AI gọi một API sai và xóa dữ liệu quan trọng của bạn? Điều gì xảy ra nếu AI thực hiện một giao dịch tài chính và nó sai?

Tác động sẽ lớn hơn nhiều so với một chatbot tạo ra một câu trả lời sai.

AI đang tạo ra giá trị thực sự

Tổng quan lại thì, AI đang tạo ra giá trị thực sự. Những lĩnh vực đã được hưởng lợi từ AI là rất nhiều: những công cụ như GitHub Copilot giúp các lập trình viên viết code nhanh hơn và tìm ra cách chính xác để làm một cái gì đó, tiết kiệm hàng giờ; các công ty có thể sử dụng AI để tạo sản phẩm, phân tích dữ liệu khách hàng, và tối ưu hóa các chiến dịch; các nhà thiết kế có thể sử dụng AI để tạo những ý tưởng ban đầu nhanh chóng, sau đó tinh chỉnh chúng; AI chatbot có thể xử lý các câu hỏi phổ biến trong chăm sóc khách hàng, giải phóng con người để làm những công việc phức tạp hơn.

Vì vậy, AI đang tạo ra giá trị. Những công ty đang sử dụng nó để tiết kiệm tiền, tăng năng suất, và tạo ra những sản phẩm mới. Điều đó là thực. Thế nhưng, liệu giá trị tạo ra có đủ lớn để hoàn lại cho hàng nghìn tỷ USD đầu tư?

Nhà đầu tư và người đi làm nên nhìn nhận AI như thế nào?

AI có đang tạo ra giá trị thực sự, nhưng chúng ta cũng có những dấu hiệu của bong bóng. Bắt đầu bằng những cuộc đầu tư khổng lồ, nhưng chứa đựng những rủi ro. Chúng ta có những triển vọng tuyệt vời, nhưng chúng ta cũng có những nguy hiểm thực sự.

Làm sao chúng ta nên nhìn nhận AI?

Trước hết, đừng cực đoan. Không nên tin rằng AI sẽ thay đổi mọi thứ ngay lập tức. Công việc sẽ không biến mất trong năm tiếp theo. Xã hội sẽ không được tái cấu trúc hoàn toàn. Nhưng cũng không nên nghĩ rằng AI chỉ là một trào lưu nhất thời. AI là một công nghệ cơ bản sẽ tiếp tục phát triển và sẽ ảnh hưởng đến hầu hết mọi lĩnh vực.

Nếu bạn là một nhà đầu tư, hãy tự hỏi công ty AI này có doanh thu thực không hay nó chỉ có người dùng và kỳ vọng? Công ty này có một con đường rõ ràng để kiếm tiền không? 

Nếu bạn là một người đi làm, hãy tự hỏi liệu AI có thể giúp tôi làm công việc hiện tại của tôi tốt hơn không? Liệu tôi có thể học cách sử dụng AI để tăng giá trị của tôi cho nhà tuyển dụng không?Liệu tôi nên lo lắng về bị AI thay thế không?

Bài học từ những cuộc cách mạng công nghệ trước là gì? Những người chiến thắng thường không phải là những người chạy theo cơn sốt. Họ không phải là những người dùng công nghệ đầu tiên, cũng không phải là những người tin vào nó nhất.

Những người chiến thắng là những người hiểu công nghệ và áp dụng nó một cách thực tế. Họ không nói "Internet sẽ thay đổi thế giới" họ nói "làm sao tôi có thể sử dụng Internet để bán hàng của tôi?" Họ không nói "điện toán đám mây sẽ thay đổi công nghệ" họ nói "làm sao tôi có thể sử dụng đám mây để làm công việc của tôi tốt hơn?"

Điều quan trọng không phải là bong bóng có vỡ hay không

Bong bóng có xu hướng vỡ đó là bản chất của chúng. Một số công ty AI sẽ biến mất, một số mô hình sẽ thất bại, một số định giá sẽ sụp đổ.

Bong bóng dot-com - các công ty không có doanh thu, không có khách hàng, không có kế hoạch kiếm tiền được định giá ở những mức điên rồ, và sau đó chúng biến mất. Nhưng Internet vẫn thay đổi thế giới. Những công ty như Amazon, Google, Netflix đều xuất phát từ thời kỳ dot-com. Họ tồn tại bởi vì họ tập trung vào việc xây dựng một sản phẩm tốt, không ngừng cải tiến và mang đến những giá trị thực sự cho người dùng.

Điều tương tự có thể xảy ra với AI.

Một số công ty sẽ biến mất. Một số mô hình sẽ thất bại. Một số sẽ mất tiền của các nhà đầu tư. Nhưng công nghệ nền tảng có thể vẫn tiếp tục phát triển. AI sẽ vẫn mạnh mẽ, tạo ra giá trị và thay đổi cách chúng ta làm việc.

Câu hỏi đúng không phải là "AI có phải bong bóng không?"

Câu hỏi đúng là: "AI đang tạo ra giá trị thực sự nào cho cuộc sống và công việc của chúng ta?"

Công nghệ AI là thật. Những thuật toán, những mô hình, những kiến trúc đằng sau ChatGPT, Claude, và những mô hình khác là thật. Chúng hoạt động. Bạn có thể sử dụng chúng ngay hôm nay.

Giá trị mà AI tạo ra cũng là thật. Con người đang sử dụng AI để làm công việc của họ tốt hơn, tạo ra những sản phẩm mới, giải quyết những vấn đề cũ một cách mới tốt hơn. Những công ty đang sử dụng AI để tăng doanh thu, giảm chi phí, và phục vụ khách hàng tốt hơn.

Nhưng cơn sốt của thị trường cũng là thật, những kỳ vọng quá lớn cho những doanh nghiệp mà lợi nhuận chỉ đang còn nằm trên giấy.

Vì vậy, điều bạn nên làm là gì?

Trong bất kỳ cuộc cách mạng công nghệ nào, điều nguy hiểm nhất không phải là công nghệ mới xuất hiện. Điều nguy hiểm nhất là chúng ta đánh đồng tiềm năng dài hạn với lợi nhuận ngắn hạn. Chúng ta tin rằng vì công nghệ mạnh, nên mọi công ty trong không gian đó phải trở thành một khoản đầu tư tuyệt vời.

Thay vì chạy theo cơn sốt AI, thay vì cố gắng "đầu tư vào AI" hoặc "mua cổ phiếu AI công ty", hãy tập trung học cách sử dụng AI để nâng cao năng lực của chính mình. Đây là khoản đầu tư có tỷ lệ sinh lời cao nhất trong dài hạn. Nếu bạn là một lập trình viên, hãy học GitHub Copilot. Nếu bạn là một nhà văn, hãy học Claude hoặc ChatGPT. Nếu bạn là một nhà thiết kế, hãy học Midjourney. Nếu bạn là một doanh nhân, hãy học cách sử dụng AI để tối ưu hóa kinh doanh của bạn. Vì nền tảng của mọi lợi thế cạnh tranh trong thời đại AI sắp tới không phải là việc có một công cụ AI mà là biết cách sử dụng nó một cách hiệu quả.

Đó mới là cuộc cách mạng thực sự.