Nghệ thuật kể chuyện: Vì sao một câu chuyện có thể khiến người nghe nhớ mãi bạn?

Có một sự thật thú vị: Con người không chỉ lắng nghe thông tin. Chúng ta lắng nghe những điều có ý nghĩa với mình. Một món đồ bình thường có thể trở nên đặc biệt không phải vì bản thân nó thay đổi, mà vì câu chuyện đi kèm khiến chúng ta nhìn nó theo một cách khác.

Điều này từng được minh họa qua Significant Object Study - một thử nghiệm cho thấy những món đồ có giá trị thấp có thể được bán với mức giá cao hơn nhiều khi được gắn với một câu chuyện phù hợp. Món đồ không thay đổi. Nhưng cảm xúc của người nghe về món đồ đó đã thay đổi.

Đó chính là sức mạnh của storytelling. Một câu chuyện hay không chỉ giúp người khác hiểu điều bạn nói. Nó khiến họ cảm nhận, tin tưởng và ghi nhớ.

Vì sao kể chuyện lại có sức mạnh trong giao tiếp?

Khi nghe một thông tin đơn thuần, não bộ thường đặt câu hỏi: “Điều này có đúng không?”

Nhưng khi nghe một câu chuyện, chúng ta bắt đầu hỏi: “Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?”

Đó là lý do một câu chuyện tốt có thể khiến người nghe tập trung lâu hơn, đồng cảm nhiều hơn, tin tưởng người kể hơn và nhớ thông điệp lâu hơn. Một người giao tiếp giỏi không chỉ truyền đạt thông tin mà họ tạo ra trải nghiệm. 

Cocktail của thiên thần: Công thức tạo sự kết nối với người nghe

Một câu chuyện có sức ảnh hưởng thường tạo ra ba phản ứng cảm xúc quan trọng:

1. Dopamine: Khiến người nghe tò mò muốn biết tiếp

Dopamine xuất hiện khi chúng ta mong chờ một điều gì đó. Đây là lý do những câu chuyện có nút thắt thường khiến người nghe không muốn rời đi. Ví dụ: Cách kể thông thường: “Tôi đã học được nhiều bài học sau một lần thất bại.”

Cách kể hấp dẫn hơn: “Tôi từng nghĩ thất bại lớn nhất của mình là điều khiến tôi mất cơ hội. Nhưng vài năm sau, tôi nhận ra đó lại là bước ngoặt quan trọng nhất.”

Người nghe bắt đầu tò mò: Chuyện gì đã xảy ra? Vì sao thất bại lại trở thành bước ngoặt? Bài học phía sau là gì?

Đây là kỹ thuật tạo cliffhanger - những khoảng mở khiến người nghe muốn tiếp tục theo dõi.

2. Oxytocin: Khiến người nghe cảm thấy được kết nối

Một câu chuyện tạo niềm tin không bắt đầu bằng sự hoàn hảo. Nó bắt đầu bằng sự chân thật. Nếu bạn nói: “Tôi luôn biết chính xác mình muốn gì.”

Người nghe có thể cảm thấy khoảng cách. Nhưng nếu bạn nói: “Có một khoảng thời gian tôi cũng rất hoang mang, không biết mình đang đi đúng hướng hay không.”

Người nghe dễ mở lòng hơn. Bởi vì họ nhận ra: “Người này cũng từng trải qua điều giống mình.” Sự đồng cảm tạo ra kết nối và kết nối tạo ra niềm tin.

3. Endorphins: Khiến cuộc trò chuyện trở nên dễ chịu

Một chút hài hước có thể thay đổi hoàn toàn năng lượng của một cuộc trò chuyện. Thay vì: “Tôi từng gặp khó khăn trong việc quản lý thời gian.” Bạn có thể nói: “Tôi từng mua rất nhiều cuốn sổ để lập kế hoạch. Vấn đề là tôi rất chăm chỉ viết kế hoạch… nhưng không phải lúc nào cũng chăm chỉ thực hiện nó.”

Một khoảnh khắc vui vẻ giúp người nghe thư giãn. Khi họ thoải mái, họ cũng dễ tiếp nhận thông điệp hơn.

Khi giao tiếp bị chi phối bởi áp lực

Ngược lại, khi một cuộc trò chuyện chứa quá nhiều áp lực, con người dễ bước vào trạng thái phòng thủ. Điều này thường xảy ra khi người nói cố chứng minh mình đúng, người nghe cảm thấy bị phán xét và cuộc trò chuyện thiếu sự an toàn. Khi đó, thay vì lắng nghe để hiểu, họ chỉ tập trung bảo vệ quan điểm của mình. Một người kể chuyện giỏi không khiến người khác cảm thấy bị thuyết phục mà họ khiến người khác tự muốn khám phá.

Công thức 5 bước xây dựng câu chuyện khiến người nghe bị cuốn hút

Một câu chuyện có sức ảnh hưởng thường đi qua 5 giai đoạn:

Situation - Desire - Conflict - Change - Result

1. Situation: Người nghe cần biết câu chuyện bắt đầu từ đâu

Hãy tạo bối cảnh. Ví dụ: “Có một thời gian tôi luôn nghĩ rằng mình phải làm nhiều hơn để thành công. Tôi cố gắng nhận thêm việc, học thêm kỹ năng, nhưng càng cố gắng tôi càng cảm thấy kiệt sức.” Người nghe có thể tìm thấy điểm liên quan, họ nghĩ: “Điều này giống trải nghiệm của mình.”

2. Desire: Điều gì khiến nhân vật muốn thay đổi?

Một câu chuyện cần một mục tiêu. Ví dụ: “Điều tôi thật sự muốn không phải là bận rộn hơn. Tôi chỉ muốn cảm thấy mình đang tiến về phía trước.” Mong muốn càng rõ ràng, hành trình càng dễ theo dõi.

3. Conflict: Xung đột tạo ra sự chú ý

Nếu không có khó khăn, không có câu chuyện. Một lỗi phổ biến khi giao tiếp là chỉ kể các sự kiện: “Tôi làm việc này. Sau đó tôi làm việc kia. Sau đó tôi thành công.”

Nhưng người nghe cần sự chuyển động. Hãy sử dụng nguyên tắc The Dance - điệu nhảy giữa bối cảnh và xung đột. Thay vì: “Tôi bắt đầu lập kế hoạch. Sau đó tôi thay đổi. Sau đó mọi thứ tốt hơn.” Hãy kể: “Tôi bắt đầu lập kế hoạch, nhưng tôi nhận ra vấn đề không nằm ở việc thiếu công cụ. Tôi thử thay đổi cách làm việc, do đó tôi bắt đầu hiểu rõ hơn điều gì thật sự quan trọng.”

Hai từ: Nhưng - Do đó, giúp câu chuyện luôn tiến về phía trước.

4. Change: Khoảnh khắc nhận ra điều quan trọng

Một câu chuyện mạnh không chỉ nói: “Tôi đã đạt được điều gì.” mà “Tôi đã trở thành người như thế nào.”

Ví dụ: “Tôi nhận ra mình không cần kiểm soát mọi thứ. Tôi cần học cách lựa chọn điều xứng đáng để tập trung.” Đây là khoảnh khắc người nghe nhận được giá trị. 

5. Result: Để lại một phiên bản mới

Một kết quả tốt không nhất thiết phải hoàn hảo mà nó chỉ cần cho thấy sự trưởng thành. “Tôi vẫn có những ngày khó khăn, nhưng tôi không còn cảm thấy mất phương hướng như trước.” Một câu chuyện đáng nhớ luôn để lại một sự thay đổi.

6 nguyên tắc khiến câu chuyện của bạn hấp dẫn hơn khi nói

The Hook: Thu hút sự chú ý ngay từ câu đầu tiên

Người nghe quyết định rất nhanh rằng họ có muốn tiếp tục nghe hay không. Đừng bắt đầu bằng thông tin chung chung. Hãy bắt đầu bằng: câu hỏi, mâu thuẫn hoặc trải nghiệm thật

Ví dụ: “Tôi từng nghĩ vấn đề của mình là thiếu thời gian. Nhưng tôi đã sai.”

Rhythm: Tạo nhịp điệu khi nói

Một bài nói cũng giống một bản nhạc. Nếu câu nào cũng dài, người nghe dễ mất tập trung. Nếu câu nào cũng ngắn, câu chuyện thiếu chiều sâu. Hãy thay đổi: Câu ngắn để tạo chú ý và câu dài để tạo cảm xúc.

Tone: Nói như đang trò chuyện

Đừng nói như đang đọc một bài thuyết trình. Hãy tưởng tượng bạn đang chia sẻ với một người bạn vì sự tự nhiên giúp giảm khoảng cách giữa người nghe và người nói để tạo sự đồng điệu hơn trong giao tiếp.

Direction: Biết điểm đến trước khi bắt đầu

Trước khi kể, hãy hỏi: “Sau câu chuyện này, tôi muốn người nghe nhớ điều gì?”. Khi hiểu rõ mục tiêu thì bạn sẽ biết nên chọn chi tiết nào để kể. 

Storylenses: Chọn góc nhìn riêng

Cùng một chủ đề nhưng góc nhìn khác nhau sẽ tạo ra sức hút khác nhau. Ví dụ: góc nhìn thông thường là “Cách trở nên kỷ luật hơn.” khi chọn góc nhìn khác sẽ trở thành “Kỷ luật không phải là ép bản thân làm nhiều hơn. Nó là biết điều gì quan trọng đến mức bạn không muốn từ bỏ.”

Làm thế nào để luyện khả năng kể chuyện?

Tin tốt là: Ai cũng có khả năng kể chuyện và bạn không cần phải là một người nói chuyện bẩm sinh. Chúng ta hãy bắt đầu luyện khả năng kể chuyện bằng việc:

1. Ghi lại những câu chuyện của bạn

Những lần bạn thất bại, bạn thay đổi suy nghĩ, bạn vượt qua khó khăn hay bạn học được bài học mới

2. Đánh dấu cảm xúc của từng câu chuyện

Câu chuyện nào tạo: tiếng cười tạo ra Endorphins, sự đồng cảm tạo ra Oxytocin và sự tò mò tạo Dopamine

3. Dùng đúng câu chuyện cho đúng hoàn cảnh

Một câu chuyện phù hợp trong một cuộc họp. Một câu chuyện khác phù hợp khi phỏng vấn, và một câu chuyện khác nữa phù hợp khi xây dựng thương hiệu cá nhân.

Kết luận

Thông tin giúp người khác hiểu bạn, nhưng câu chuyện khiến họ nhớ bạn. Một người giao tiếp có sức ảnh hưởng không phải là người biết nói nhiều nhất mà là người biết chọn đúng câu chuyện, đúng thời điểm, đúng cảm xúc. Bởi vì cuối cùng người nghe có thể quên điều bạn nói nhưng họ sẽ nhớ cảm giác bạn tạo ra.