Tìm hiểu kiến thức về giao dịch trong thị trường chứng khoán (Phần 3)

Mẫu hình nến đảo chiều (Engulfing)

Hãy tưởng tượng một cuộc kéo co. Hôm qua, đội giảm thắng và kéo được một đoạn ngắn về phía mình. Nhưng hôm nay, đội tăng bất ngờ bùng phát mạnh mẽ, không chỉ kéo lại đoạn đã mất mà còn kéo vượt qua và hoàn toàn xóa bỏ thành quả của đội giảm ngày hôm qua. Đó chính xác là những gì xảy ra khi mẫu hình Engulfing xuất hiện trên biểu đồ.

Cụ thể hơn, hôm qua xuất hiện một cây nến đỏ (giảm) với thân nến nhất định. Hôm nay xuất hiện một cây nến xanh (tăng) có thân lớn hơn hoàn toàn và bao trùm toàn bộ thân cây nến đỏ hôm qua từ đầu đến cuối. Điều đó có nghĩa là: dù hôm qua người bán kiểm soát thị trường, hôm nay người mua đã quay lại mạnh mẽ hơn và đảo ngược hoàn toàn cục diện. Đây là tín hiệu đảo chiều đáng tin cậy và đặc biệt khi xuất hiện sau một đợt giảm dài tại vùng hỗ trợ quan trọng.

Pin Bar dễ nhận biết hơn vì hình dạng rất đặc trưng, thân nến rất nhỏ, nhưng có một cái đuôi (bóng nến) dài bất thường ở một phía và đôi khi dài gấp 2 - 3 lần thân nến. Cái đuôi dài đó kể một câu chuyện rõ ràng. Trong phiên giao dịch, giá đã cố đi xa về một hướng nhưng sau đó bị đẩy mạnh ngược lại trước khi đóng cửa. Ví dụ với Hammer (búa) thì Pin Bar xuất hiện sau đà giảm: giá mở cửa ở một mức, sau đó giảm mạnh xuống thấp (tạo ra cái đuôi dài phía dưới), nhưng trước khi đóng cửa người mua ùa vào đẩy giá trở lại gần mức mở cửa. Cái đuôi dài phía dưới là bằng chứng trực quan cho thấy: người bán đã cố kéo giá xuống thấp hơn nhưng thất bại. Thị trường đã từ chối mức giá thấp đó. Shooting Star (sao băng) là ngược lại xuất hiện sau đà tăng với đuôi dài phía trên: giá đã cố tăng cao hơn trong phiên nhưng bị người bán đẩy xuống mạnh trước khi đóng cửa và thị trường đang từ chối mức giá cao đó.

Quy tắc quan trọng là bối cảnh quyết định tất cả. Hãy nghĩ về nó theo cách này: một biển báo dừng xe giữa sa mạc không người qua lại có ý nghĩa gì không? Về mặt hình thức nó vẫn là biển báo dừng xe nhưng không ai cần quan tâm đến nó. Một biển báo dừng xe ngay trước ngã tư đông đúc thì hoàn toàn khác và nó quan trọng và cần được tuân thủ. Mẫu hình nến cũng vậy. Một Pin Bar xuất hiện ngẫu nhiên ở giữa vùng giá không có ý nghĩa đặc biệt — chỉ là biến động bình thường trong ngày. Nhưng một Pin Bar xuất hiện đúng tại vùng hỗ trợ quan trọng mà thị trường đã nhiều lần phản ứng trước đây thì hoàn toàn khác vì nó xác nhận rằng vùng giá đó đang được bảo vệ tích cực, và người mua đang phản ứng mạnh tại đúng nơi bạn kỳ vọng. Vì vậy, quy trình đúng không phải là "thấy Pin Bar thì mua" mà là: xác định vùng hỗ trợ/kháng cự quan trọng trước, sau đó chờ mẫu hình nến xuất hiện tại đó để xác nhận. Mẫu hình nến là dấu hiệu, không phải điểm khởi đầu của phân tích.

Mẫu hình biểu đồ đảo chiều

Hãy tưởng tượng một vận động viên leo núi đang cố chinh phục một đỉnh núi. Lần đầu anh ta leo lên gần đến đỉnh nhưng kiệt sức và phải tụt xuống. Sau khi nghỉ ngơi lấy lại sức, anh ta thử lần thứ hai nhưng lại một lần nữa không thể vượt qua đúng vị trí đó và lại phải tụt xuống. Hai lần thất bại tại cùng một điểm là tín hiệu rõ ràng: ngọn núi này quá cao so với sức lực hiện tại của anh ta. Double Top hoạt động theo đúng logic đó.

Cụ thể trên biểu đồ là sau một đợt tăng dài, giá lên đến một vùng kháng cự và bị đẩy xuống, đó là đỉnh thứ nhất. Sau đó giá hồi phục trở lại, thử tăng lên một lần nữa nhưng lại bị chặn đứng tại đúng vùng giá đó và tụt xuống lần thứ hai. Hai đỉnh nằm ở cùng một vùng giá tạo thành hình chữ "M" trên biểu đồ. Thông điệp rất rõ ràng: người mua đã cố phá vỡ vùng kháng cự đó hai lần và thất bại cả hai lần vì lực mua đang cạn dần.

Tín hiệu xác nhận quan trọng nhất là khi giá phá xuống dưới đường Neckline, vùng đáy nằm giữa hai đỉnh, nơi giá đã dừng lại và hồi phục giữa hai lần thử. Khi giá đóng cửa dứt khoát dưới đường này, mẫu hình Double Top được xác nhận hoàn toàn và thường báo hiệu một đợt giảm đáng kể phía trước.

Ví dụ thực tế: VN30 tăng từ 1.100 lên 1.300 điểm, sau đó bị đẩy xuống về 1.220 điểm. Thị trường hồi phục và thử lại 1.300 điểm một lần nữa nhưng lại bị chặn và giảm xuống. Đường Neckline ở 1.220 điểm. Khi giá phá xuống dưới 1.220 điểm và đóng cửa bên dưới đó, Double Top được xác nhận và tín hiệu đảo chiều giảm xuất hiện.

Double Bottom là hình ảnh phản chiếu hoàn toàn của Double Top là hình chữ "W" thay vì chữ "M" và câu chuyện đằng sau nó cũng đối xứng. Sau một đợt giảm dài, giá chạm một vùng hỗ trợ và bật lên, là đáy thứ nhất. Giá hồi phục một chút rồi lại giảm xuống lại vùng đó nhưng lần này không thể giảm thêm và lại bật lên một lần nữa, đó là đáy thứ hai. Hai lần người bán cố kéo giá xuống thấp hơn nhưng đều thất bại tại cùng một vùng giá là bằng chứng cho thấy lực cầu tại đó đang rất mạnh. Tín hiệu xác nhận là khi giá vượt lên trên đường Neckline vùng đỉnh nhỏ nằm giữa hai đáy và đóng cửa bên trên đó.

Cả hai mẫu hình trên có độ tin cậy cao hơn đáng kể khi được xác nhận bởi khối lượng giao dịch và đây là thứ nhiều người mới hay bỏ qua. Với Double Top, lý tưởng nhất là đỉnh thứ hai được tạo ra với khối lượng thấp hơn đỉnh thứ nhất cho thấy lực mua đang yếu dần, ít người tham gia hơn trong lần thử thứ hai. Với Double Bottom thì đáy thứ hai lý tưởng có khối lượng bán thấp hơn đáy thứ nhất và khi giá vượt Neckline lên trên, khối lượng mua tăng mạnh xác nhận lực mua đang thực sự quay trở lại. Mẫu hình cho bạn biết hình dạng của câu chuyện và khối lượng giao dịch cho bạn biết câu chuyện đó có đúng không.

Mẫu hình tiếp diễn xu hướng

Hãy tưởng tượng một vận động viên chạy nước rút. Anh ta bứt tốc mạnh trong 10 giây đầu, sau đó giảm tốc độ lại để lấy hơi trong vài giây và rồi bứt tốc tiếp. Giai đoạn giảm tốc ngắn đó không có nghĩa là anh ta đang dừng lại hay đổi hướng, anh ta chỉ đang nạp lại năng lượng trước khi tiếp tục. Flag Pattern là giai đoạn "lấy hơi" đó của thị trường.

Trên biểu đồ, mẫu hình này gồm hai phần rất dễ nhận ra. Phần cọc cờ là đợt tăng (hoặc giảm) mạnh và nhanh, giá di chuyển gần như thẳng đứng trong một khoảng thời gian ngắn, phản ánh lực mua (hoặc bán) rất mạnh. Phần lá cờ là giai đoạn điều chỉnh nhỏ ngược chiều tiếp theo khi giá đi ngang hoặc hơi nghiêng ngược lại trong biên độ hẹp. Giai đoạn này thường kéo dài không lâu và khối lượng giao dịch thường giảm xuống cho thấy dấu hiệu chỉ là điều chỉnh tạm thời, không phải đảo chiều thật sự. Khi giá phá vỡ ra khỏi vùng lá cờ theo hướng xu hướng ban đầu, đó là tín hiệu vào lệnh. Ví dụ cụ thể: VN30 tăng mạnh từ 1.150 lên 1.200 điểm chỉ trong 3 ngày (cọc cờ), sau đó điều chỉnh nhẹ về vùng 1.185 - 1.195 điểm trong 4 - 5 ngày tiếp theo với biên độ hẹp dần (lá cờ). Khi giá vượt lên trên 1.195 điểm với khối lượng tăng, đó là thời điểm vào lệnh mua, kỳ vọng thị trường tiếp tục đà tăng ban đầu.

Wedge Pattern - Khi năng lượng bị nén đến giới hạn

Nếu Flag Pattern giống vận động viên lấy hơi ngắn rồi chạy tiếp, thì Wedge Pattern giống một cái lò xo đang bị nén - càng nén chặt, khi bung ra càng mạnh. Trên biểu đồ, mỗi lần giá tăng lên, nó đạt đỉnh thấp hơn đỉnh lần trước vì người mua đang yếu dần, không còn đủ sức đẩy giá lên cao như trước. Nhưng đồng thời, mỗi lần giá giảm xuống, nó cũng tạo đáy cao hơn đáy lần trước vì người bán cũng không đủ lực kéo giá xuống thêm. Cả hai bên đều đang mất dần động lực, biên độ dao động ngày càng hẹp lại và nếu bạn kẻ một đường nối các đỉnh và một đường nối các đáy, hai đường đó sẽ hội tụ lại thành hình tam giác nhọn dần về phía phải, trông giống chiếc nêm (Wedge). Điều này cho thấy thị trường đang trong trạng thái giằng co ngày càng căng thẳng hơn: người mua và người bán liên tục đẩy qua đẩy lại nhưng biên độ ngày càng thu hẹp. Mỗi ngày trôi qua, vùng giao dịch càng hẹp hơn và áp lực tích tụ ngày càng lớn hơn. Đến một lúc nào đó, một bên sẽ thắng thế và giá bứt phá ra ngoài, thường rất mạnh và nhanh vì năng lượng đã được tích lũy trong thời gian dài.

Breakout - Tại sao phải chờ xác nhận trước khi vào lệnh

"Fakeout" là hiện tượng giá dường như phá vỡ kháng cự nhưng thực ra chỉ chạm kháng cự rồi quay đầu. Hãy nghĩ về nó như thế này: một người đang cố phá cửa. Họ lao vào một lần, cửa rung nhưng không vỡ (Fakeout). Họ lao vào lần thứ hai mạnh hơn, cửa bắt đầu bật ra. Nhưng chỉ khi cửa thực sự mở hoàn toàn thì bạn mới chắc chắn họ đã phá được. Trong giao dịch, "cửa mở hoàn toàn" tương đương với việc giá đóng cửa rõ ràng bên ngoài vùng kháng cự, không phải chỉ chạm vào rồi rút lui.

Vì vậy quy tắc vàng của Breakout Trading là: không vào lệnh khi giá đang chạm kháng cự chỉ vào lệnh sau khi có cây nến đóng cửa hoàn toàn bên ngoài vùng đó. Bạn có thể vào lệnh chậm hơn một chút và mất đi một phần lợi nhuận đầu nhưng bạn tránh được vô số lần bị Fakeout lừa, và về dài hạn điều đó tiết kiệm cho bạn rất nhiều tiền.

Phân kỳ là gì?

Trong điều kiện bình thường, giá và chỉ báo (RSI, MACD) di chuyển cùng hướng nhau, giá tạo đỉnh mới cao hơn thì chỉ báo cũng tạo đỉnh mới cao hơn, giá tạo đáy mới thấp hơn thì chỉ báo cũng vậy. Đó là trạng thái nhất quán, cho thấy xu hướng đang khỏe mạnh.

Phân kỳ xảy ra khi sự nhất quán đó bị phá vỡ,giá và chỉ báo bắt đầu "nói khác nhau." Giá vẫn đang tăng nhưng chỉ báo lại đang giảm, hoặc ngược lại. Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm rằng xu hướng hiện tại đang mất dần sức mạnh.

Phân kỳ âm - Cảnh báo đà tăng đang yếu dần

Phân kỳ âm xuất hiện trong xu hướng tăng và là tín hiệu cảnh báo cho những ai đang nắm giữ lệnh mua. Hình dung thế này, một người đang nhảy cao, lần đầu nhảy được 1.5 mét, lần hai nhảy được 1.6 mét cao hơn lần trước. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ, bạn thấy lần hai anh ta phải gắng sức nhiều hơn, thở nặng hơn, và chân đã bắt đầu run. Về mặt kết quả, anh ta vẫn đang nhảy cao hơn nhưng năng lượng đang cạn dần.

Trên biểu đồ, phân kỳ âm trông như thế này: giá tạo đỉnh mới cao hơn đỉnh trước và xu hướng tăng vẫn đang diễn ra bình thường. Nhưng đồng thời, RSI hoặc MACD lại tạo đỉnh thấp hơn đỉnh trước, chỉ báo đang phản ánh rằng đà tăng đang yếu dần dù giá vẫn còn tăng.

Phân Kỳ Dương - Tín hiệu tích cực cho những ai đang tìm cơ hội mua vào

Trên biểu đồ, giá tạo đáy mới thấp hơn đáy trước xu hướng giảm vẫn đang tiếp diễn. Nhưng RSI hoặc MACD lại tạo đáy cao hơn đáy trước cho thấy lực bán đang suy yếu dù giá vẫn còn giảm. Đây là dấu hiệu người bán đang dần kiệt sức và thị trường có thể sắp tìm được điểm đáy.

Phân kỳ là cảnh báo sớm, không phải tín hiệu vào lệnh ngay lập tức. Thị trường có thể duy trì phân kỳ trong thời gian khá dài trước khi thực sự đảo chiều và nếu bạn vào lệnh quá sớm chỉ dựa vào phân kỳ, bạn có thể đúng về hướng nhưng sai về thời điểm, và thua lỗ trong khi chờ đợi. Phân kỳ phát huy sức mạnh thật sự khi được kết hợp với hai thứ khác. Vùng hỗ trợ hoặc kháng cự quan trọng, phân kỳ âm xuất hiện đúng tại vùng kháng cự lớn có độ tin cậy cao hơn nhiều.

Tổng kết 

Sau khi tìm hiểu các mẫu hình nến đảo chiều, mô hình giá, Breakout, Fakeout và phân kỳ, có một bài học quan trọng mà bất kỳ nhà đầu tư nào cũng nên ghi nhớ: Không có mô hình nào tạo ra lợi nhuận. Chính cách bạn diễn giải nó trong đúng bối cảnh thị trường mới tạo ra lợi nhuận.

Đó là lý do những nhà giao dịch giàu kinh nghiệm không nhìn thị trường theo kiểu "thấy mô hình là vào lệnh". Họ luôn đặt câu hỏi sâu hơn: Điều gì đang xảy ra phía sau mô hình này? Dòng tiền đang ủng hộ kịch bản nào? Và xác suất đang nghiêng về bên nào?

Thị trường tài chính là nơi không ai có thể dự đoán chính xác tương lai. Nhưng bạn không cần phải biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo để kiếm tiền. Bạn chỉ cần hiểu khi nào xác suất đang đứng về phía mình và quản lý rủi ro đủ tốt khi thị trường đi ngược kỳ vọng.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng các mẫu hình giao dịch không phải là công cụ để tiên tri tương lai. Chúng là những dấu vết mà thị trường để lại. Hãy học cách đọc những dấu vết đó và hành động khi thị trường đã cho thấy câu trả lời.